BOJ ลดงบดุลจริง แต่ยังครองตลาดพันธบัตรญี่ปุ่นเกือบครึ่ง ภาพของธนาคารกลางญี่ปุ่นในเวลานี้อาจดูเหมือนกำลังเดินออกจากยุคผ่อนคลายทางการเงิน หลัง BOJ เริ่มลดการถือครองพันธบัตรรัฐบาลญี่ปุ่น หรือ JGBs ลงอย่างต่อเนื่อง แต่หากมองเข้าไปในโครงสร้างของตลาดจริง ๆ จะพบว่าอิทธิพลของ BOJ ยังไม่ได้หายไปไหน ปัจจุบัน BOJ ยังคงถือครอง JGBs อยู่ประมาณ 46% ของพันธบัตรรัฐบาลญี่ปุ่นทั้งหมด แม้สัดส่วนดังกล่าวจะลดลงประมาณ 8 จุดเปอร์เซ็นต์จากจุดสูงสุดในปี 2023 และลงมาอยู่ในระดับต่ำที่สุดนับตั้งแต่ปี 2021 ก็ตาม ประเด็นสำคัญจึงไม่ได้อยู่แค่ว่า BOJ กำลังลดการถือครอง แต่คือหลังจากลดมาแล้ว BOJ ยังเป็นเจ้าของพันธบัตรรัฐบาลญี่ปุ่นในสัดส่วนมหาศาล หากนำการถือครองของธนาคารพาณิชย์ บริษัทประกันชีวิต กองทุนบำเหน็จบำนาญ และนักลงทุนต่างชาติมารวมกัน ปริมาณดังกล่าวยังน้อยกว่าพันธบัตรที่อยู่ในมือของ BOJ เพียงรายเดียว

ภาพนี้แตกต่างจากเมื่อกว่าทศวรรษก่อนอย่างชัดเจน ในปี 2013 BOJ ถือครอง JGBs เพียงประมาณ 10% ของตลาด ก่อนที่การใช้นโยบายการเงินแบบผ่อนคลายอย่างรุนแรงและการซื้อสินทรัพย์ขนาดใหญ่จะทำให้งบดุลของธนาคารกลางขยายตัว และ BOJ ค่อย ๆ กลายเป็นผู้เล่นหลักของตลาดพันธบัตรรัฐบาลญี่ปุ่น ปัจจุบันกระบวนการดังกล่าวกำลังเริ่มหมุนกลับ ในช่วง 12 เดือนสิ้นสุดเดือนกรกฎาคม มูลค่า JGBs ที่ BOJ ถือครองลดลงประมาณ 310,000 ล้านดอลลาร์ ถือเป็นการลดลงในรอบ 12 เดือนที่มากที่สุดเป็นประวัติการณ์ ส่งผลให้มูลค่าพันธบัตรรัฐบาลญี่ปุ่นในมือ BOJ ลดลงมาเหลือประมาณ 3.3 ล้านล้านดอลลาร์ ต่ำที่สุดนับตั้งแต่ปี 2020 แต่ตัวเลขนี้ต้องมองในบริบทระยะยาวด้วย เพราะแม้จะลดลงอย่างมากแล้ว ปริมาณ JGBs ที่ BOJ ถืออยู่ในปัจจุบันยังสูงกว่าระดับปี 2012 ประมาณ 400% นี่จึงเป็นความแตกต่างระหว่างคำว่า Balance Sheet Reduction กับการสูญเสียอิทธิพลในตลาด BOJ สามารถลดการซื้อพันธบัตร ปล่อยให้พันธบัตรบางส่วนครบกำหนด และค่อย ๆ ลดขนาดงบดุลได้ แต่ตราบใดที่ธนาคารกลางยังถือครองพันธบัตรเกือบครึ่งหนึ่งของตลาด การเปลี่ยนแปลงนโยบายของ BOJ ย่อมมีผลโดยตรงต่อ Supply-Demand ของ JGBs และระดับ Bond Yield ยิ่งในช่วงที่ญี่ปุ่นกำลังเดินเข้าสู่สภาพแวดล้อมดอกเบี้ยที่สูงขึ้น ประเด็นนี้ยิ่งมีความสำคัญ เพราะหาก BOJ ลดบทบาทเร็วขึ้น ตลาดจำเป็นต้องหาผู้ซื้อรายอื่นเข้ามารับ Supply ของพันธบัตรที่เพิ่มขึ้น คำถามจึงไม่ใช่เพียงว่า BOJ จะลดงบดุลอีกเท่าไร แต่คือใครจะเข้ามาแทนที่ Demand ขนาดมหาศาลที่ BOJ เคยสร้างไว้ BOJ กำลังถอยออกจากตลาดจริง แต่หลังจากใช้เวลามากกว่าทศวรรษสะสม JGBs จนกลายเป็นผู้ถือครองรายใหญ่ที่สุด

การถอยออกครั้งนี้จึงไม่ได้หมายความว่าตลาดพันธบัตรญี่ปุ่นกลับเข้าสู่ภาวะปกติแล้ว ในทางตรงกันข้าม การลดบทบาทของผู้ซื้อที่เคยถือครองตลาดเกือบครึ่งหนึ่ง อาจกลายเป็นหนึ่งในตัวแปรสำคัญที่สุดต่อทิศทาง Japanese Bond Yield และสภาพคล่องของตลาดการเงินญี่ปุ่นในระยะต่อไป